Ik zie wat anderen gemakkelijk missen.
Wat zichtbaar wordt in gedrag, prestaties, uitval of vertrek is vaak het einde van een proces dat veel eerder begon.
Mijn werk begint daarvoor. Ik kijk naar wat mensen onbewust stuurt, naar wat er onder gedrag speelt en naar de signalen die zichtbaar zijn voordat de gevolgen dat worden.
Na 26 jaar als psycholoog is dat mijn expertise geworden: zien wat er speelt waar anderen nog niet kijken.
Het speelt vaak waar je niet kijkt.
We zijn gewend om te reageren op wat zichtbaar wordt.
Iemand werkt te hard, dus die moet beter begrenzen. Een leidinggevende voert geen goed gesprek, dus die krijgt gesprekstechnieken. Een medewerker valt uit, dus er komt begeleiding. Iemand blijft controleren, dus die moet leren loslaten.
Dat kan zinvol zijn. Alleen zit daar vaak een laag vóór.
Waarom blijft iemand verantwoordelijkheid dragen terwijl diegene rationeel weet dat het niet hoeft? Waarom verandert een medewerker al maanden voordat iemand zich afvraagt wat er speelt? Waarom kun je precies weten wat je anders wilt doen en toch steeds terugvallen in dezelfde reactie?
Daar kijk ik naar.
Na duizenden gesprekken ga je andere dingen zien.
Mijn expertise zit inmiddels minder in één methode en meer in het herkennen van samenhang.
Ik hoor wat iemand zegt, maar let ook op wat steeds terugkomt. Waar iemand versnelt, afzwakt of vanzelfsprekend overheen stapt. Welke kwaliteiten overal opduiken. Welke verklaring logisch klinkt, maar nog niet verklaart waarom hetzelfde steeds opnieuw gebeurt.
In organisaties kijk ik op dezelfde manier. Niet alleen naar wat een medewerker zegt of presteert, maar naar kleine verschuivingen in energie, initiatief, betrokkenheid, taal en gedrag die iets kunnen vertellen voordat iemand uitvalt of vertrekt.
Dat is geen trucje dat ik toepas. Het is de manier waarop ik na 26 jaar naar gedrag ben gaan kijken.
Ik ben opgeleid om gedrag te begrijpen. Mijn werk leerde me verder kijken.
Mijn achtergrond ligt in de biologische psychologie en neuropsychologie. Ik begon vanuit een sterke belangstelling voor hoe hersenen, gedrag en menselijk functioneren met elkaar samenhangen.
In de jaren daarna werkte ik met heel verschillende mensen, systemen en contexten. Daar werd steeds duidelijker dat zichtbaar gedrag op zichzelf zelden genoeg vertelt.
Mensen kunnen uitstekend functioneren en tegelijkertijd gestuurd worden door patronen waar ze zelf nauwelijks zicht op hebben. Een kwaliteit als verantwoordelijkheid, controle, aanpassen, presteren of doorgaan kan iemand heel ver brengen en later precies de kwaliteit worden die voortdurend aan blijft staan.
Want zodra je dát ziet, verandert er iets fundamenteels. Je hoeft jezelf of een ander niet langer alleen te corrigeren op wat zichtbaar wordt. Je begrijpt waar je werkelijk moet kijken.
Zien is iets anders dan invullen.
Gedrag is het vertrekpunt, niet de conclusie.
Wat iemand doet vertelt iets. Het vertelt nog niet automatisch waarom iemand het doet. Ik blijf langer kijken voordat ik verklaar.
Eén reactie zegt weinig. Terugkerende patronen zeggen meer.
Ik kijk naar context, geschiedenis, kwaliteiten, taal en naar wat in verschillende situaties steeds opnieuw zichtbaar wordt.
De signalen zijn er vaak voordat het probleem zichtbaar wordt.
Dat geldt voor iemand die zichzelf steeds voorbijloopt én voor een medewerker die maanden later uitvalt of vertrekt.
Wat automatisch gebeurt, voelt vaak gewoon als “wie je bent”.
Zodra je gaat herkennen wanneer die automatische stand aangaat, ontstaat er ruimte tussen wat er gebeurt en wat jij vervolgens doet.
We proberen veel problemen op te lossen op de laag waar ze zichtbaar worden.
We veranderen gedrag, leren gesprekstechnieken, plannen rust in, verbeteren communicatie of proberen harder ons best te doen om iets anders te doen.
Soms werkt dat prima.
En soms blijft hetzelfde probleem in een andere vorm terugkomen, omdat de laag die het gedrag aanstuurt buiten beeld blijft.
Dan is nóg een strategie niet automatisch het antwoord. Eerst moet zichtbaar worden wat je nu nog niet meeneemt.
Bij een individu kan dat betekenen dat je ontdekt waarom controle, verantwoordelijkheid of presteren zo automatisch is geworden.
Bij een organisatie kan het betekenen dat een leidinggevende leert zien wat er bij een medewerker al verschuift voordat er een duidelijke hulpvraag, ziekmelding of ontslagbrief ligt.
Dezelfde blik. Een andere toepassing.
Mijn werk draait in beide contexten om hetzelfde: zichtbaar maken wat nu nog automatisch, onuitgesproken of gemakkelijk gemist wordt, zodat er eerder keuze ontstaat.
Je bent succesvol geworden met kwaliteiten die je niet altijd meer wilt hoeven inzetten.
Je kunt veel dragen, verantwoordelijkheid nemen, doorgaan en presteren. Alleen wil je zelf bepalen wanneer dat nodig is en wanneer niet.
De uitkomst: meer keuze, rust en vrijheid, terwijl je ambitie en kracht gewoon van jou blijven.
Je kunt pas het juiste gesprek voeren als je eerst ziet dát er iets verandert.
Organisaties investeren veel in gesprekstechnieken, leiderschap en duurzame inzetbaarheid. Die vaardigheden kunnen pas op tijd worden ingezet wanneer leidinggevenden herkennen waar ze moeten kijken.
De uitkomst: eerder signaleren, eerder het juiste gesprek voeren en eerder kunnen handelen voordat uitval of vertrek de enige zichtbare informatie wordt.